زندگینامه

زندگینامه مرحوم علامه مولوی نبی بخش مبارکپوری

بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین

الحمد لله رب العالمین و صلى الله علی سیدنا و نبینا محمد و آله الطاهرین.

در سال ۱۲۹۵ هجری قمری در شهر مبارکپور، ضلع اعظم گرهه هندوستان، خداوند متعال به مولوی ضیاء الدین و همسر پرهیزگارش فرزندی عنایت فرمود که به واسطه ارادت به خاتم پیامبران (صلى‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم)، او را نبی بخش نامیدند. وی در آغوش گرم خانواده و طبیعت گرم و بارانی منطقه، با گردش در باغات و جنگل های سبز و خرم دوران نوجوانی و جوانی را می گذرانید. از آغاز زندگی قلم را دوست می داشت و به آموختن، خواندن و نوشتن پرداخت. خانواده اش به بمبئی مهاجرت کردند، در آنجا طفل نابغه به تحصیل ادامه داد و به زودی خطاط زبردست و نقاشی چیره دست گردید؛ به طوری که در عنفوان شباب در یکی از چاپخانه های بمبئی، بهترین شغل و بیشترین درآمد را داشت. در عین حال آتش عشق کسب دانش آن گونه در کانون دلش شعله می کشید که لحظه ای آرام نداشت.

یکی از عوامل اصلی حرکت بزرگ مرحوم علامه مولوی، در مسیر ترقی و کمال، جملات و نصایح یکی از علمای هندوستان، در ترغیب و ضرورت تحصیل علم و دانش بوده است.

این خاطره را بعدها آن بزرگوار چنین به رشته تحریر درآورد:

تا اینکه شبی در مسجد شیعیان بمبئی (مُغَل مسجد که اکنون نیز دائر است)، با دوستان و رفقاء خدمت مولوی علی بخش (مرحوم) نشسته بودیم. ایشان در جواب ملا محمد حسین فرمودند: «انسان باید بداند که تحصیل علم در مورد او مقدر نشده است هر کسی به اندازه سعی و کوشش خودش می تواند کسب دانش نماید.»

در آن هنگام هیجده سال از عمرم گذشته بود، کلام آن دانشمند بزرگ در قلبم تأثیر عمیقی گذاشت. آن روزها در بمبئی همه گونه وسائل آسایش و رفاه برای من مهیا بود. همان شب به فکر فرو رفتم که اگر بر همین حال بمیرم تا ابد جاهل خواهم ماند.

در همان هفته تصمیم گرفتم برای تحصیل علم از بمبئی هجرت کنم و استخاره نمودم، برای لاهور خوب آمد. مقصود من از این حرکت (هجرت) تحصیل ادبیات عرب و علوم اسلامی برای فهم قرآن و روایات آل محمد (علیهم‌السلام) بود.

مرحوم مولوی نبی بخش با این هدف بزرگ و الهی به لاهور هجرت کرد و پس از سالیان متمادی تحصیل در دانشگاه پنجاب، در رشته های ادبیات عرب و ادبیات انگلیسی و تحصیل زبان عبری و ادبیات فارسی و قرائت قرآن و علوم اسلامی با رتبه ممتاز، فارغ التحصیل شد.

مرحوم مولوی نبی بخش، پس از فراغت از تحصیل در رشته علوم اسلامی از دانشگاه پنجاب، با سرکار علامه الشیخ عبدالعلی هروی، که یکی از بزرگترین علمای اسلامی دوره قاجاریه بود و به هندوستان هجرت کرده بود، ملاقات کرد و از تحقیقات وسیع و عمیق آن بزرگوار در تفسیر آیات قرآن و سایر معارف و علوم اسلامی بسیار بهره جست.

اثری که از مرحوم علامه هروی باقیمانده، کتاب «مواعظ حسنه» است که ترجمه منابر و سخنرانی های آن بزرگوار در مجالس هندوستان، به زبان اردو می باشد.

علامه مولوی نبی بخش، پس از یک عمر تحقیق و مطالعه و تدبر و شناوری در اقیانوس علوم قرآن، موفق به تألیف کتاب های بسیار در موضوعات: توحید، نبوت، امامت و شناخت واقعی انسان و جهان از دیدگاه قرآن و مذهب حق شیعه اثنی عشری گردید.

مرحوم علامه مولوی نبی بخش موفق به تألیف دوازده کتاب نفیس و گرانقدر در تفسیر قرآن و معارف اسلامی با اسامی: «المعرفته بالروحانیّه و النّورانیّه، مراحلُ الازل و الأبد، التّوحید و التّجرید، در اسرار ذبح عظیم، میدان محشر، جنّات الخلود، بشاراه المصطفى من صحائف الانبیاء، المعراج، مهدی شیعه، مجالس شاهکار [در مواعظ و روش صحیح تبلیغ اسلام]، القسطاسُ المستقیم [تشریح عقاید اسلامی با براهین قرآنی و روائی]، دُرّ النّظیم فی اوصاف المعصومین [عالی ترین اشعار در بیان و معرفی شخصیت و صفات و مناقب حضرات ۱۴ معصوم (علیهم‌السلام)]» گردید. این کتاب ها شامل عالیترین و عمیق ترین تحقیقات در قرآن و معارف اسلامی است، و در سخت ترین شرایط زندگی با مجاهدات بزرگ تألیف شده است.

خداوند در قرآن فرموده است:

«وَ الَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَنَّهُم سُبُلَنَا»[۱]

یعنی: «هر کس در راه ما جهاد و کوشش کند، البته و به تحقیق ما او را از راه های خودمان هدایت می کنیم».

علم و معرفت حقیقی و حرکت در تفسیر قرآن و علوم آل محمد (علیهم‌السلام) موهبتی است که خداوند پس از توفیق بنده مؤمن در امتحانات بزرگ به او عنایت می کند.

حضرت سلمان و ابوذر (و شیعیان خاص حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام)) در تمام مراحل و لحظات زندگی، تسلیم امر الهی بوده و پیروی کامل از دستورات حضرت امیر المؤمنین و امام الموحدین (علیه‌السلام) می نمودند، به این جهت در امتحانات بزرگ الهی توفیق یافته و خداوند باب سیر در علوم حقیقی و معارف قرآن را به روی ایشان مفتوح نمود.

در اینجا توجهی به زندگی حضرت سلمان و مجاهدات عظیم آن بزرگوار در راه رسیدن به دین واقعی (یعنی اسلام) می نمائیم:

مجاهدات حضرت سلمان برای رسیدن به دین حق:

۱) گذشت از زندگی و خانواده برای رسیدن به دین حق و ترک آتش پرستی در سن طفولیت و تحمل مصائب در این راه.

۲) مجاهدات فراوان برای تحصیل دین حق و معارف حقیقی از کتب پیامبران سلف.

۳) شناخت پیامبر اکرم (صلى‌الله‌علیه‌وآله) و ائمه معصومین (علیهم‌السلام) از طریق مطالعه کتب انبیاء و فرمایشات حضرت موسی بن عمران و عیسی بن مریم (علیهما السلام) در توراه و انجیل حقیقی.

۴) تحمل مرارت فراوان برای رسیدن خدمت پیامبر اکرم (صلى‌الله‌علیه‌وآله) در مدینه منوره و اسلام او به دست مبارک ایشان و تغییر نامش از روزبه به سلمان.

۵) طی عالی ترین دوره های معرفت و کمال از طریق تحصیل علوم قرآن در دو بخش نظری و عملی در خدمت حضرت پیامبر اکرم (صلى‌الله‌علیه‌وآله) و حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام).

۶) مجاهدات حضرت سلمان در راه دفاع از امامت حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) در فتنه شیطانی غصب خلافت.

۷) حضرت سلمان، به واسطه مجاهدات بزرگ و گذشت از همه چیز در راه خدا و وقف عمر و زندگی برای دین الهی به مقامی رسید که:

  1. الف : جمله «السَلْمانُ مِنّا أَهْلَ الْبَیْتِ»[۲] در مورد ایشان گفته شده.

۷. ب : هر گاه جبرئیل از آسمان نازل می شد، سلام الهی را به سلمان می رسانید.

۷. پ :کفن سلمان از طرف خداوند فرستاده شد و به دست مبارک حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) متبرّک گشته و حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) با صفوف ملائکه بر او نماز خواندند.

آری، اینست مقام بزرگ شیعه حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) و آبروی او در درگاه الهی.

مرحوم علامه مولوی نبی بخش نیز نمونه کامل یک شیعه حقیقی و مجاهد در راه الهی است. آن بزرگوار تمام عمر خودش را وقف مطالعه و تحقیق در قرآن و روایات آل محمد (علیهم‌السلام) نمود. در این قسمت اشاره ای کوتاه به مجاهدات ایشان در راه خداوند می نمائیم:

مجاهدات مرحوم علامه مولوی نبی بخش در راه الهی:

۱) گذشتن از خانواده و زندگی راحت برای تحصیل علم دین (مهاجرت ایشان از بمبئی به لاهور).

۲) تحمل زحمات و مرارت فراوان برای تحصیل زبان عرب و زبان فارسی و فقه و علوم اسلامی در دانشگاه پنجاب.

٢. الف: گرفتن مدرک دکترای ادبیات عرب از دانشگاه پنجاب.

٢. ب: گرفتن عالی ترین مدرک در علوم اسلامی (فقه و علوم قرآنی).

٣) تحمل زحمات و رنج فراوان برای فهم معنی واقعی و تفسیر حقیقی آیات قرآنی از طریق مطالعه عمیق روایات آل محمد (علیهم‌السلام)، جمع روایات و یافتن ارتباط میان آن ها.

۴) توفیق در سخت ترین امتحانات و گذشت از مال و مقام در راه رضای الهی.

مرحوم علامه مولوی نبی بخش حاضر شد به زندگی در بدترین شرائط بسازد. ولی دین و حیات ابدی را به قیمت مال و ریاست و مردار گندیده دنیا نفروشد.

این موضوع یاد مجاهدات سلمان و ابوذر، و اصحاب حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) را در خاطره ها زنده می کند.

قضیه غصب خلافت حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام)، بزرگترین آزمایش برای مسلمین بود. پس از ادعای خلافت غاصبانه ابو بکر (خلفای ثلاثه)، بسیاری از مسلمان ها به طمع رسیدن به مال و مقام و ریاست بیعت ها را با حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) (جانشین واقعی رسول اکرم (صلى‌الله‌علیه‌وآله)) شکسته و با عبد الغُرّى (یعنی ابو بکر) به عنوان امام بیعت کردند. اما مسلمان های حقیقی کسانی بودند که حاضر نشدند ایمان به خدا و آخرت و حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) را با مال و مقام و ریاست معاوضه کنند.

حضرت سلمان صحابی بزرگ رسول اکرم (صلى‌الله‌علیه‌وآله)، شیعه حقیقی علوی و دانشمند بزرگ ایران تا آخرین لحظه از امامت و ولایت کلیّه حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) دفاع می کرد.

حضرت سلمان بارها مورد اهانت و ضرب و شتم از طرف خلفای ستمگر و پیروانشان قرار گرفت، با این وجود دست از ایمان قلبی به امام الموحدین و امام المتقین و وصی رسول (صلى‌الله‌علیه‌وآله) رب العالمین یعنی حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) بر نداشت.

حضرت سلمان در اواخر عمر به عنوان حاکم مدائن به ایران آمد و مردم ایران را با قرآن، شخصیت پیامبر اکرم (صلى‌الله‌علیه‌وآله) و عظمت و حقانیت حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) آشنا نمود.

علامه مولوی نبی بخش مانند حضرت سلمان و ابوذر، حاضر شد در سخت ترین شرائط زندگی کند ولی دین و اعتقاد به خداوند و رسول اکرم (صلى‌الله‌علیه‌وآله) و ائمه معصومین (علیهم‌السلام) و حیات ابدی در بهشت را به قیمت مال و متاع فانی دنیا نفروشد.

به این جهت پس از طی این مقامات و توفیق در امتحانات بزرگ خداوند باب علوم قرآن را بر آن بزرگوار مفتوح نموده و توفیق شناوری در اقیانوس معارف این کتاب عظیم رحمت و علم و حکمت را به ایشان مرحمت فرمود. تمام کتاب های آن بزرگوار، مخصوصأ کتاب «مراحل الازل و الابد» نتیجه یک عمر مجاهدت لاینقطع در استخراج علوم و معارف حقیقی از آیات قرآن و روایات آل محمد (علیهم‌السلام) می باشد.

حضرت امیر المؤمنین (علیه‌السلام) در خطبه نهج البلاغه فرموده اند:

«لَیْسَ عَلَى أَحَدٍ بَعْدَ اَلْقُرْآنِ مِنْ فَاقَهٍ وَ لاَ لِأَحَدٍ قَبْلَ اَلْقُرْآنِ مِنْ غِنًى»[۳]

یعنی هیچ انسانی تا قبل از مطالعه قرآن از نظر علمی غنی و بی نیاز نیست (اگر چه تمام علوم عالم را خوانده باشد) و هیچ انسانی بعد از مطالعه (کامل و دقیق) قرآن دچار فقر علمی نمی گردد.

مرحوم علامه مولوی نبی بخش، پس از یک عمر مجاهدت در راه خدا و تألیف کتب ارزشمند در موضوعات: توحید، نبوت، امامت و ولایت آل محمد (علیهم‌السلام) و شناخت واقعی انسان و جهان از دیدگاه قرآن و اسلام، سرانجام در سن هفتاد و دو سالگی در «مشهد مقدس» وفات یافت و در «حسینیه کرمانیان مشهد» دفن گردید.

شادروان دکتر قاسم رسا، قطعه شعری در ارتباط با رحلت جانسوز آن دانشمند و شخصیت بزرگ عالم تشیع سروده است که در اینجا آورده می شود:

 

فغان که رفت گران مایه گوهری از دست فغان که رونق بازار اهل علم شکست
چو رخت بست نبی بخش مولوی ز جهان دری زمانه ز درهای علم و دانش بست
چو با ولای علی (ع) آرمیده در دل خاک به زیر سایه لطفش ز رنج محنت رست
چو طبع خامه بر آورد و از خرد پرسید ز سال رحلت آن عالم خدای پرست
بگفت در مه شعبان شتافت سوی جنان چو هفت سال گذشت ازهزاروسیصد وشصت

 

[ شعبان ۱۳۶۷ هـ ق ]

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[۱] –  العنکبوت :  ۶۹

[۲] – عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ قَالَ النَّبِیُّ ص سَلْمَانُ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ، ابن بابویه، محمد بن على‏، عیون أخبار الرضا علیه السلام، نشر جهان‏، تهران، ج‏۲، ص: ۶۴

[۳] – شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، هجرت، قم، خطبه ۷۶، ص: ۲۵۲٫

نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا